Deset ekonomskih doprinosa Dunava Srbiji

Share

Autor: magistar Dejan Jolović

Dunav je najznačajnija evropska reka i predstavlja evropski saobraćajni koridor 7. Sastavni je deo transevropskog plovidbenog sistema Dunav-Majna-Rajna, koji svojom dužinom od 3504 km spaja Crno more sa Severnim morem, povezujući zapad i istok Evrope. Kroz Srbiju Dunav teče u dužini od 588 kilometara, od Bezdana do Prahova. Plovan je celim svojim tokom, dok mu se u Srbiji ulivaju Drava, Tisa, Sava, Tamiš, Velika Morava i Timok i Nera. Sagledavanjem uticaja Dunava na ekonomski razvoj Srbije prepoznali smo deset važnih ekonomskih doprinosa Dunava za ekonomski razvoj Srbije u polju plovidbene infrastrukture i transporta, obnovljivih izvora energije, vode za piće, navodnjavanja i industriju, razvoj ribolova, brodogradilišta, proširenje izvora osnovnih sirovina, prečišćavanje otpadnih voda, unapređenje turističke ponude, kreiranje rekreacionih i sportskih sadržaja.

Srbija je relativno siromašna sopstvenim vodama, ali ima velike količine tuđih – tranzitnih voda koje se unose na njenu teritoriju slivom Dunava. To nameće potrebu za njihovo osmišljeno, racionalno i višenamensko korišćenje i upotrebu u svrhu sveobuhvatnog privrednog i društvenog razvoja. Sledeći pregled glavnih ekonomskih doprinosa Dunava za Srbiju treba da služi verifikaciji i promociji postojećih ekonomskih koristi Dunava za razvoj Republike Srbije.

Plovidba

Značajne ekonomske uštede proizilaze iz visoke rentabilnosti rečnog prevoza u pogledu smanjene potrošnje goriva. Rečni prevoz troši svega 17% goriva u odnosu na drumski prevoz i 50% u odnosu na železnički za istu pređenu kilometražu, što ukazuje na njegovu visoku ekonomičnost. Rečni saobraćaj, kao najjeftiniji vid transporta, u Evropi je veoma razvijen.Time Dunav, svojim prevoznim kapacitetima, značano doprinosi razvoju unutrašnjih i međunarodnih trgovinskih veza Srbije, spajajući Crno More sa Severnim Morem preko kanala Dunav-Majna-Rajna.

Dodatne pogodnosti prevoza robe Dunavom su povećana sigurnost u pogledu mogućih oštećenja robe prouzrokovanih rupama na putevima ili vibracijama, čineći ga posebno pogodnim za prevoz opasnog ili osetljivog tereta. Lakši i jeftiniji prevoz teških i rasutih tereta, veća predvidljivost rasporeda i troškova, manja potreba za radnom snagom i niži troškovi održavanja infrastrukture. Najvažnije luke u Srbiji za prevoz robe su Beograd, Pančevo, Smederevo i Prahovo.

Kolicina robe koja se prevozi Dunavom prema podacima Dunavske komisije

Količina robe koja se prevozi Dunavom prema podacima Dunavske komisije

Statisticki pregled vrste robe koja se prevozi Dunavom u 2014 godini

Statistički pregled vrste robe koja se prevozi Dunavom u 2014. godini

Dunav doprinosi ublažavanju pritiska na preopterećene putne mreže u gusto naseljenim regionima i time podstiče druge sektore privrede. Ukupan broj prevezenih putnika Dunavom u 2015. godini iznosio je 74.000.

Obnovljivi izvor energije

Na Dunavu u Srbiji su locirane dve hidroelektrane Đerdap 1 snage 1026MW i Đerdap 2 ukupne snage 270MW, koji zajedno čine Sistem Đerdapa najvećim proizvođačem hidroenergije u Jugoistočnoj Evropi.

U slučaju Srbije hidroelektrična energija proizvedena na Dunavu, u okviru sistema Đerdap, zadovoljava 22% nacionalnih potreba Srbije za električnom energijom. Ukupna instalisana snaga elektrana u sastavu JP EPS iznosi 8364 MW, odnosno 7190 MW bez termoelektrana na teritoriji Autonomne pokrajine Kosova i Metohije. Ukupna snaga hidroelektrana Đerdap 1 I Đerdap 2 iznosi 1296 KW. Dakle, hidroelektrane sistema Đerdap čine 18 odsto ukupnog elektroenergetskog potencijala Srbije i 54 odsto ukupnog hidroenergetskog potencijala Republike Srbije.

Izvor vode za snabdevanje ljudi, životinja i industrije

U Srbiji živi oko million stanovnika – 920 7161 – u 2410 jedinica lokalne samouprave koje imaju direktan izlaz na reku Dunav što čini oko 13% od ukupnog broja stanovnika Srbije. Voda koja je potrebna za snabdevanje stanovništva, veštačkih jezera, ribnjaka, industrije i poljoprivrede koristi se najviše iz reke Dunav i kanala Dunav-Tisa-Dunav (DTD).

Navodnjavanje zemljišta

Od ukupnih obradivih površina u Srbiji oko 3,6 miliona ha je pogodno za navodnjavanje, a najviše je zastupljeno na vodnom području “Dunav” sa oko 60% ukupno iskazanih površina.

Kanal Dunav-Tisa-Dunav je jedinstveni sistem kanala protiv poplava kao i za navodnjavanje zemljišta. Proteže se na oko 12.700 km², između reka Dunav i Tisa, na teritorije Vojvodine. Kanalska mreža DTD omogućava sušenje oko 700.000 ha zemnjišta i navodnjavanje 50.000 ha.

Ribolov

Razvoj ribarstva na teritoriji Srbije odvija se u prirodnim vodnim ekosistemima – tekućim vodama i u veštačkim vodnim ekosistemima. Vode Dunava se koristi za privredni i sportski ribolov, a značajne površine su namenjene šaranskim ribnjacima. Sve tekuće vode u Srbiji su raspoređene u ribarska područja (RP). Samo najveće reke predstavljaju posebna RP. Dunav ima četiri RP, dok je 4450 ha ukupne površine izvorišta vode Dunava pogodno za podizanje ribnjaka. Ukupan registrovan ulov riba u rekama, jezerima i kanalima Srbije je iznosio 3.150 tona u 2015. Godini, dok je ukupna proivodnja ribe iz ribnjaka iznosila 15.000 tona.

Izvor sirovina

Dunav takođe obezbeđuje najeftiniji neophodni građevinski materijal – pesak. “Dunavac” je vrsta peska koji se vadi iz rečnog korita reke Dunav i može se koristiti za zidanje, malterisanje zidova i za nasipanje terena. Odličan je i za postavljanje cevi za vodovod – posipa se preko cevi i za pravljenje kvalitetnog maltera. “Dunavac” se takođe može dodavati zemlji namenjenoj za sadnju, jer njegova sposobnost zadržavanja vlage doprinosi boljem rastu svih biljaka. Šljunak se takođe dobija iz eksploatacije korita reke Dunav i koristi za betoniranje velikih površina, izradu stubova, ploča, stepenica, temelja, ograda …

Nalazište lignita na dnu Dunava, kod Kovina, predstavlja jedinstven primer u svetu gde se po prvi put primenjuje tehnologija podvodne eksploatacije lignita. Eksploatacija lignita kod Kovina je počela 1992. godine i za sada se eksploatiše više od 200.000 tona komercijalnog lignita na godišnjem nivou.

Razvoj industrije brodogradilišta

Srpska brodogradnja nekada je bila jedna od glavnih izvoznih uzdanica celokupne privrede, sa godišnjom deviznom zaradom i do 300 miliona dolara. Prema podacima Privredne Komore Srbije od 1954. godine izgrađeno je oko 4.000 brodova u Srbiji, od čega je 85 odsto izvezeno u 25 zemlje, na četiri kontinenta. Uprkos sveopštim političkim i ekonomskim krizama u Srbiji i dalje postoje brodogradilišta koja su se održala uz pomoć stranih investicija i naručilaca, poput Holandske firme Vahali Zasavice iz Sremske Mitrovice, koja je jedna od vodećih graditelja rečnih brodova u Evropi. Holandska firma se odlučila za poslovanje u Srbiji pre svega zbog kvaliteta, stručnosti radne snage i povoljnog geografskog položaja na rekama Sava i Dunav, ali i zbog niskih troškova komunalija, energije, radne snage i subvencija.

Prijemnik otpadnih voda

Beograd je jedini glavni grad u Evropi koji nema postrojenje za preradu otpadnih voda. U svakoj sekundi na četrdeset mesta ispusti se devet kubnih metara komunalne vode. Beograd svu otpadnu vodu direktno ispušta u Dunav i Savu. Slična situacija je i u drugim gradovima u Srbiji, na primer grad Novi Sad nema prečistač komunalnih otpadnih voda i sve svoje otpadne vode ispušta ne prečišćene direktno u Dunav.

Jedina prepreka ekološkoj katastrofi širih razmera u Srbiji je ogroman kapacitet Dunava za samoprečišćavanje, koji nas spašava većih posledica neodgovornog odnosa prema zaštiti životne sredine.

Razvoj sporta i rekreacija na vodi

Dunav je temelj razvoja sportsko-rekreativnih centara u Srbiji, kako uz samu obalu Dunava tako i na veštačkim jezerima kao što je Srebrno jezero. Sportske sadžaje koje podstiče i omogućuje Dunav uključuje sportove na vodi: plivanje, veslanje, jedrenje i sportski ribolov. Veslačke staze na Dunavu svojim gabaritiom i sadržajima omogućavaju održavanje svih takmičenja domaćeg i internacionalnog ranga, između ostalih su i razlog uspeha srpskih kajakaša na olimpijskim igrama.

Sportski i rekreatnivni sadržaji kao što su i šetne i biciklističke staze uz Dunav imaju zdravstveni i sociološki značaj za život stanovništva u visokourbanizovanim sredinama, kroz podizanje nivoa psihofizičkog zdravlja stanovništva i povećanje radne produktivnosti i dugoročnog ekonomskog održivog razvoja. Takođe, ovi sadržaji pružaju nove mogućnosti za zapošljavanje kroz obavljanje raznih uslužnih i pratećih delatnosti i omogućavanje sticanja dodatnog dohotka stanovništva.

Turizam

Celi tok Dunava kroz Srbiju obiluje izuzetno lepim panoramskim vidicima i mestima koje pored prirodnog blaga obiluju bogatim kulturno-istorijskim nasleđem, prirodnim lepotama, gastronomijom, što sve zajedno pogoduje razvoju turizma. Dunav prolazi kroz živopisnu vojvođansku ravnicu i nacionalne parkove “Fruška gora” i “Đerdap”. Značajan potencijal predstavlja blizina arheoloških nalazišta. Neka od njih su: Neolitska – Starčevo, Vinča, Lepenski vir; Rimska – Rimski drum na Đerdapu, Viminacium, Trajanova tabla i mnoga rimska utvrđenja. Plovidba kroz Srbiju pruža i nezaboravne poglede na tvrđave u Petrovaradinu, Beogradu, Smederevu i Golubačka tvrđava koju mnogi smatraju najlepšom srednjovekovnom tvrđavom na celom toku Dunava.

Nautička infrastruktura (pristaništa, marine, turističke atrakcije) doprinosi kvalitetu turističke ponude i većoj posećenosti Srbije. Dunav je najpopularnija reka na svetu za rečna krstarenja, te predstavlja veliki turistički potencijal Srbije, sa dva najveća gradska centra u Srbiji na svojoj obali – Beograd i Novi Sad. Nautički turistički proizvodi podrazumevaju plovidbu rekama i jezerima, koji osim glavnog motiva plovidbe uključuju i korišćenje svih objekata nautičke infrastrukture i komplementarnih proizvoda i usluga u funkciji turizma (marine, pristaništa i vezovi, smeštaj, ishrana, zabava, kultura). Putnici na rečnim brodovima i biciklisti jesu značajne ciljne turističke grupe. Podaci govore da oko 100.000 turista poseti Srbiju svake godine plovidbom Dunava.

LITERATURA

[Internet stranice su pristupljene 14. avgusta 2016]


  1. http://www.emins.org/sr/aktivnosti/projekti/dunav/dunav_istrazivanje.pdf, str.6. 

Share

Comments are closed.